Gmina Brenna – kultura, folklor i przyroda Beskidu Śląskiego

Brenna to gmina w południowej Polsce, w województwie śląskim i powiecie cieszyńskim. Leży w Beskidzie Śląskim, na Śląsku Cieszyńskim. Oprócz samej Brennej obejmuje Górki Wielkie i Górki Małe. Wszystkie trzy miejscowości leżą blisko siebie, więc ich atrakcje łatwo połączyć podczas jednego pobytu.

Okolica przyciąga górskimi szlakami z widokami, zalesionymi dolinami i potokami, a także żywą kulturą górali śląskich. Wieczorem można obserwować nietoperze, a w dzień poznawać zioła używane dawniej w obrzędach, piec podpłomyki w skansenie albo odwiedzić dawną posiadłość rodziny Kossaków. Rowerzyści znajdą tu trasy rodzinne i wymagające ścieżki dla miłośników kolarstwa górskiego.

Gdzie leży Brenna i co obejmuje gmina

Brenna rozciąga się w dolinie rzeki Brennicy, wśród pasm Beskidu Śląskiego, w niedalekim sąsiedztwie Ustronia, Skoczowa i Bielska-Białej, a także gminy Jasienica z zamkiem w Grodźcu Śląskim. To część Śląska Cieszyńskiego, regionu, w którym kultura górali śląskich wciąż jest obecna w strojach, muzyce, gwarze i lokalnych świętach.

Gminę Brenna tworzą trzy miejscowości:

• Brenna – największa, położona najbliżej gór, z ośrodkami związanymi z przyrodą, ziołami i pasterstwem,
• Górki Wielkie – miejsce związane z rodziną Kossaków, z zabytkowym dworem, parkiem i starym kościołem,
• Górki Małe – wieś o charakterze rolniczym, z miejscami pokazującymi dawne wiejskie rzemiosło.

Odległości między nimi są niewielkie, dlatego w ciągu jednego dnia można odwiedzić kilka obiektów. Przed przyjazdem warto zebrać adresy i godziny otwarcia. Program wydarzeń w Górkach Wielkich, takich jak koncerty i plenery, publikuje na bieżąco strona Dworu Kossaków.

Krajobraz gminy tworzą zalesione stoki, doliny z potokami i szlaki prowadzące na grzbiety z widokami na Beskidy. Pobyt można więc łatwo urozmaicić:

• rano wyjść na górską wędrówkę,
• po południu odpocząć nad potokiem lub w lesie,
• wieczorem odwiedzić miejsce związane z tradycją lub przyrodą.

Na kilkudniowy pobyt najwygodniej wybrać nocleg w Brennej lub w jednej z Górek. Wówczas na dojazdy do kolejnych atrakcji i na szlaki traci się niewiele czasu. Rodzinom z dziećmi pomaga to zaplanować krótsze etapy z przerwami, a osobom aktywnym wykorzystać cały dzień na wędrówki.

Obserwatorium Nietoperzy w Brennej i wieczorne obserwacje

W gminie Brenna stwierdzono 18 gatunków nietoperzy. Sprzyjają im lasy, doliny i potoki, nad którymi polują na owady, a także stare budynki ze strychami, gdzie znajdują ciche kryjówki na dzień. Dzięki temu letnim wieczorem można zobaczyć te ssaki z bliska bez specjalistycznego sprzętu.

Obserwatorium na strychu szkoły

Obserwatorium Nietoperzy w Brennej (ul. Górecka 224) to jedno z nielicznych takich miejsc w Polsce. Na strychu szkoły żyją dwa gatunki, podkowiec mały i nocek duży. Zwiedzający nie wchodzą do kolonii, bo zwierzęta widać i słychać dzięki kamerom oraz specjalnej szybie.

Wizyta trwa około 30 minut, więc łatwo połączyć ją z innymi atrakcjami tego samego dnia. Obserwatorium jest czynne od maja do końca września, czyli wtedy, gdy nietoperze przebywają na strychu. Godziny otwarcia warto potwierdzić przed przyjazdem, na przykład telefonicznie pod numerem 33 858 69 71.

Park Dworu Kossaków i kościół w Górkach Wielkich

W parku Dworu Kossaków w Górkach Wielkich od dawna żyją nietoperze, dlatego to dobre miejsce na wieczorną obserwację. Popołudnie można spędzić w muzeum pisarki na skraju parku, którego aktualne godziny zwiedzania podaje strona muzeum Zofii Kossak, a o zmierzchu wyjść między drzewa.

Drugim punktem jest kościół pw. Wszystkich Świętych (ul. Pod Zebrzydkę 6), jedna z najstarszych świątyń katolickich na Śląsku Cieszyńskim. Na jego poddaszu również mieszkają nocki duże i podkowce małe.

• Najlepiej przyjść po zachodzie słońca, usiąść na ławce przed kościołem lub w parku i poczekać, aż zwierzęta wylecą z dziennych kryjówek.
• Wylot zaczyna się stopniowo, dlatego warto zarezerwować co najmniej kilkadziesiąt minut.
• Nie należy świecić latarką w otwory dachu ani hałasować, bo płoszy to zwierzęta.
• Po zmroku robi się chłodno, więc przyda się dodatkowa warstwa ubrania.

Zieliny, czyli zioła w kulturze górali – Beskidzki Dom Zielin „Przytulia”

Zieliny to dawna breńska nazwa ziół. U górali śląskich towarzyszyły zarówno obrzędom, jak i codziennym zajęciom w domu i gospodarstwie. W gminie Brenna nadal są częścią lokalnej tradycji, a ich dawne zastosowania pokazuje miejscowa placówka kultury.

Wystawa w zabytkowym budynku

Beskidzki Dom Zielin „Przytulia” (Brenna, ul. Wyzwolenia 69) mieści się w zabytkowym, prawie stuletnim budynku. Multimedialna wystawa pokazuje, jak górale używali ziół w obrzędach i w życiu codziennym. Zwiedzanie odbywa się pod dachem, więc to dobry pomysł na deszczowy dzień albo na przerwę między górskimi wędrówkami.

Herbarium, napar i wydarzenia

Wokół budynku rośnie herbarium, czyli ziołowy ogródek. Rośliny można obejrzeć z bliska, poczuć ich zapach i spróbować naparu. Ogródek najlepiej wygląda w ciepłych miesiącach, gdy zioła rosną i kwitną.

W programie Domu Zielin są też warsztaty ziołowe, koncerty i spektakle. Terminy zmieniają się w ciągu roku, dlatego kalendarz wydarzeń i godziny otwarcia warto sprawdzić na stronie Domu Zielin albo telefonicznie pod numerem 33 400 00 21. Przy okazji można zapytać, czy na warsztaty trzeba się wcześniej zapisać.

Breńska herbatka poza „Przytulią”

Breńską herbatkę ziołową podaje wiele miejscowych kawiarni, barów i restauracji, więc można jej spróbować także podczas obiadu lub przerwy w zwiedzaniu. Warto zapytać o nią obsługę, nawet jeśli nie ma jej w karcie.

Mieszanki ziołowe mają różny skład. Osoby w ciąży, karmiące piersią, uczulone na niektóre rośliny lub przyjmujące leki powinny zapytać, z czego przygotowano napar. W razie wątpliwości przed spróbowaniem warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Atrakcje Brennej dla rodzin – chleb, kozy i gospodarstwo

Trzy miejsca w gminie pokazują dawne wiejskie życie w sposób zrozumiały dla dzieci. Część zajęć odbywa się na zewnątrz i przy zwierzętach, więc warto zabrać wygodne buty i ubranie, które może się pobrudzić.

Chlebowa Chata w Górkach Małych

Chlebowa Chata (Górki Małe, ul. Breńska 113) łączy skansen, muzeum i warsztaty. W programie „Od ziarenka do bochenka” gospodarze pokazują, jak powstaje chleb, masło i miód.

W trakcie wizyty można obejrzeć stary młyn, dawną strażnicę z zabytkowymi pojazdami i wiejską stodołę. Na koniec goście sami robią podpłomyki i jedzą je z masłem, miodem lub smalcem, popijając kawą zbożową. Termin i formę zwiedzania najlepiej uzgodnić wcześniej, na przykład pod numerem 33 853 96 30.

Kozia Zagroda

W Koziej Zagrodzie (Brenna, ul. Sportowa 3) dzieci mogą poznać kozy z bliska i je nakarmić. Gospodarze opowiadają o pasterstwie i pokazują, jak tradycyjnymi metodami wyrabia się ser.

Odbywają się tu także warsztaty i wydarzenia regionalne. W karczmie podaje się dania regionalne, więc zwiedzanie łatwo połączyć z obiadem. Aktualny program zajęć i godziny otwarcia podaje strona Koziej Zagrody.

Agroturystyka „U Gazdy” w dolinie Leśnicy

Gospodarstwo „U Gazdy” (Brenna, ul. Malinka 5) leży w dolinie Leśnicy. Mieszkają tu owce, krowy, konie huculskie, kaczki, króliki i kury, dzięki czemu dzieci mogą zobaczyć codzienną pracę w gospodarstwie.

Goście mogą przejechać się kolejką turystyczną, pojechać na kulig albo pojeździć konno. Ofertę gospodarstwa opisuje strona „U Gazdy”. Przed przyjazdem warto zadzwonić pod numer 33 855 86 43 i zapytać:

• czy jazda konna ma ograniczenia wieku lub wymaga doświadczenia,
• kiedy organizowane są kuligi, bo zależą one od pory roku i warunków,
• czy na przejażdżkę kolejką trzeba się wcześniej zapisać.

Śladami Zofii Kossak w Górkach Wielkich

Centrum Kultury i Sztuki „Dwór Kossaków”

Centrum Kultury i Sztuki „Dwór Kossaków” (Górki Wielkie, ul. Stary Dwór 4) mieści się w dawnej posiadłości rodziny Kossaków, znanej z malarzy i pisarki Zofii Kossak. W środku można obejrzeć fototapety i pamiątki rodzinne. Pomagają one wyobrazić sobie, jak wyglądało życie w dworze i kim byli jego mieszkańcy.

Na tle zabytkowych ruin odbywają się plenery malarskie i rzeźbiarskie oraz koncerty. Jeśli chcesz zobaczyć miejsce w spokoju, wybierz dzień bez wydarzeń. Jeśli wolisz wieczór z muzyką, zaplanuj przyjazd pod konkretny koncert. W sprawie zwiedzania grupowego można zadzwonić pod numer 33 851 03 51.

Park z ukrytymi stworami

Park wokół dworu ma okazy przyrodnicze i rzeźby fantastycznych stworów rozmieszczone między drzewami. Ich szukanie spodoba się zwłaszcza dzieciom. Spacer można zamienić w grę: kto pierwszy wypatrzy kolejną postać albo kto policzy ich najwięcej.

Muzeum Zofii Kossak-Szatkowskiej

Muzeum Zofii Kossak-Szatkowskiej (ul. Stary Dwór 2) zajmuje niewielki dom na skraju parku. Wnętrza wyglądają tak, jakby domownicy przed chwilą wyszli. W gabinecie stoją książki, w jadalni piec, a ze ścian spoglądają portrety bliskich pisarki. Ze względu na kameralne wnętrza najlepiej przyjść w małej grupie. O możliwość zwiedzania z przewodnikiem można zapytać pod numerem 33 853 95 15.

Dwór, park i muzeum leżą obok siebie, więc ich zwiedzanie zajmuje zwykle pół dnia. Drugą część dnia można spędzić wśród zwierząt w gospodarstwie „U Gazdy” w Brennej.

Dworek Myśliwski „Konczakówka” na Szlaku Myśliwskim

Dworek Myśliwski „Konczakówka” (Brenna, ul. Głębiec 26) stoi w głębi lasu, w miejscu dawnej góralskiej, drewnianej chałupy. Prowadzi do niego Szlak Myśliwski, więc już samo dojście jest leśnym spacerem. To dobry wybór dla osób, które chcą połączyć ruch na świeżym powietrzu z oglądaniem drewnianej architektury.

Bale bez gwoździ i drewno z Alp

Ściany dworku zbudowano z bali łączonych na zacios, bez użycia gwoździ. Wykorzystano drewno limbowe i modrzewiowe sprowadzone z Alp austriackich i włoskich. Obchodząc budynek, warto przyjrzeć się narożnikom i miejscom łączenia belek. Tam najlepiej widać, jak dokładnie dopasowano elementy konstrukcji.

Łowiecka pasja właściciela

Architektura i wyposażenie dworku oddają łowiecką pasję właściciela, Brunona Konczakowskiego. Myśliwski charakter widać zarówno w bryle budynku, jak i w urządzeniu wnętrz. Nie zawsze można jednak wejść do środka, dlatego przed wizytą warto sprawdzić, czy i kiedy wnętrza są udostępniane do zwiedzania. Informacji można zasięgnąć telefonicznie pod numerem 33 853 64 96.

Jak przygotować się do wyjścia

• Załóż wygodne buty z dobrą podeszwą, bo po deszczu leśne ścieżki bywają śliskie i błotniste.
• Zaplanuj spacer tak, aby wrócić przed zmrokiem. W gęstym lesie robi się ciemno wcześniej niż w dolinie.
• Jeśli wolisz poruszać się po okolicy na dwóch kółkach, trasy rowerowe w gminie opisuje strona o trasach rowerowych w Brennej. Przed wjazdem na leśne odcinki upewnij się, że rower jest na nich dozwolony.
• Zachowuj się cicho i nie schodź ze szlaku. To teren leśny, w którym żyją dzikie zwierzęta.

Gmina Brenna na rowerze

Trasy rowerowe w gminie mają różny poziom trudności. Część z nich to łatwe przejazdy dolinami, odpowiednie dla rodzin z dziećmi. Inne prowadzą stromiej w góry i nadają się do kolarstwa górskiego. Ta sama okolica może więc zapewnić spokojną wycieczkę albo wymagający trening.

Jak dobrać trasę do grupy

Przed wyjazdem warto porównać długość trasy i sumę przewyższeń z kondycją najsłabszego uczestnika. Kilka kilometrów pod górę męczy znacznie bardziej niż ten sam dystans po płaskim. Przy planowaniu wycieczki pomagają trzy pytania:

• Ile kilometrów dzieci lub mniej wprawni rowerzyści przejeżdżają bez zmęczenia?
• Czy trasa ma długie podjazdy, a jeśli tak, to na którym odcinku?
• Gdzie można skrócić przejazd lub zawrócić, gdyby zabrakło sił?

Brenna na szlaku Greenways

Brenna leży na Międzynarodowym Szlaku Greenways Kraków–Morawy–Wiedeń. Krótkie przejazdy po gminie można więc połączyć z dłuższą, kilkudniową wyprawą. Przy dłuższej wyprawie warto z wyprzedzeniem zarezerwować noclegi i podzielić trasę na dzienne odcinki.

Imprezy rowerowe i aplikacja z trasami

W gminie odbywają się imprezy rowerowe. Ich terminy zmieniają się w kolejnych latach, dlatego warto je sprawdzić przed zaplanowaniem pobytu. Jeśli nie chcesz jechać w tłumie, wybierz inny dzień niż termin zawodów.

Do planowania tras przyda się aplikacja z mapą turystyczną. Jeszcze w domu warto sprawdzić, czy pozwala pobrać mapy i korzystać z nich bez dostępu do internetu.

W wyższych partiach gór zasięg bywa słaby, dlatego wybraną trasę warto zapisać w telefonie przed wyjazdem. Przyda się też zapasowa ładowarka.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy najlepiej przyjechać do Brennej, żeby zobaczyć jak najwięcej atrakcji?

Najwięcej atrakcji w Brennej i okolicy działa zwykle od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Wtedy szlaki są suche, dni długie, a gospodarstwa i ośrodki kultury mają najbogatszy program. Przed przyjazdem warto sprawdzić kalendarz wydarzeń w gminie oraz godziny otwarcia poszczególnych miejsc, bo poza sezonem bywają krótsze.

Gdzie w gminie Brenna zrobić najładniejsze zdjęcia?

Dobre kadry dają szczyty Beskidu Śląskiego nad Brenną, na przykład Błatnia, z widokiem na doliny, a także sama dolina Leśnicy z łąkami i pasącymi się zwierzętami. Ciekawe detale można sfotografować w parku przy Dworze Kossaków i przy drewnianych narożnikach Konczakówki. Najładniejsze światło jest zwykle rano i późnym popołudniem, w pochmurny dzień lepiej wychodzą za to zdjęcia leśnych ścieżek.

Jak zaplanować jednodniową wycieczkę po Brennej, Górkach Wielkich i Górkach Małych?

Najwygodniej zacząć rano w Górkach Wielkich, a potem przejechać przez Górki Małe do Brennej, która leży głębiej w dolinie i daje więcej możliwości na popołudnie. Miejscowości dzieli niewielka odległość, więc wystarczy samochód albo rower przy dobrej kondycji. Na dzień warto wybrać dwa lub trzy punkty i z wyprzedzeniem zadzwonić tam, gdzie zwiedzanie wymaga uzgodnienia terminu.